مقیاسهای دما؛ چرا تهران ۳۰ درجه ولی نیویورک ۸۶ درجه؟!
سلام به همه عاشقان فیزیک! 😊 تا حالا دقت کردید که تو اخبار جهانی هواشناسی میگن دمای نیویورک ۸۶ درجه فارنهایت و دمای تهران ۳۰ درجه سلسیوسه؟ شاید تو نگاه اول فکر کنید نیویورک مثل کوره داغه، ولی وقتی بدونی این دو عدد با مقیاسهای دمایی مختلفی سنجیده شدن، میبینی موضوع کاملاً منطقیه.
تو این مقاله قراره درباره مقیاسهای دما صحبت کنیم و بفهمیم چرا اصلاً این همه مقیاس مختلف برای دما داریم و اینها چه کاربردهایی دارن و کجاها ازشون استفاده میکنیم.
مقیاسهای دما چی هستن؟
خیلی ساده بگم؛ وقتی میخوای یه چیز رو بسنجی، باید یه مقیاس یا معیار داشته باشی. برای اندازهگیری طول از متر استفاده میکنیم، برای جرم از کیلوگرم و برای دما از مقیاسهایی نظیر سلسیوس (سانتیگراد)، فارنهایت و کلوین استفاده میشه.
این مقیاسها کمک میکنن تا بفهمیم هوا چقدر گرمتر یا سردتره و چی داره این وسط تغییر میکنه.
دلیل داشتن مقیاسهای دمایی مختلف چیست؟
خب سوال خوبیه! چرا اصلاً همه دنیا از یه مقیاس واحد استفاده نمیکنن؟ دلیلش اینه که هر مقیاس تو یه کشور یا حوزهی علمی خاصی به وجود اومده و یا اصلاً برای برطرف کردن نیازهای خاص اون زمان طراحی شده.
حالا بیاید مقیاسهای دما رو با هم بررسی و مقایسه کنیم.
۱. سلسیوس (Celsius)
این همون یکاییه که تو ایران و بیشتر کشورهای دنیا ازش استفاده میکنن.
چرا به این مقیاس دمایی سلسیوس میگن؟
یه دانشمند سوئدی به اسم «آندرس سلسیوس» این مقیاس رو طراحی کرد.
- نقطه انجماد آب: ۰ درجه سلسیوس
- نقطه جوش آب: ۱۰۰ درجه سلسیوس
مثالی آشنا و ملموس از مقیاس دمایی سلسیوس
وقتی هواشناسی میگه دمای تهران امروز ۳۵ درجه است، یعنی با مقیاس سلسیوس سنجیده شده. یا وقتی یخچالت رو روی ۴ درجه تنظیم میکنی، داری از همین مقیاس دمایی استفاده میکنی.
۲. فارنهایت (Fahrenheit)
این مقیاس دمایی بیشتر تو آمریکا و چند کشور دیگه استفاده میشه.
چرا اسم این مقیاس دمایی فارنهایته؟
یه دانشمند آلمانی به اسم «دانیل گابریل فارنهایت» این مقیاس رو طراحی کرد.
- نقطه انجماد آب: ۳۲ درجه فارنهایت
- نقطه جوش آب: ۲۱۲ درجه فارنهایت
چطور فارنهایت رو به سلسیوس تبدیل کنیم؟
برای تبدیل فارنهایت به سلسیوس از این فرمول استفاده کن:
C = ((F − 32) × 5) / 9
یه مثال از گزارش دما در مقیاسهای دمایی مختلف و تبدیل آنها به یکدیگر
فرض کن دمای نیویورک رو ۸۶ درجه فارنهایت اعلام کردن. اگه از فرمول بالا استفاده کنی، میفهمی که دمای واقعی تقریباً همون ۳۰ درجه سلسیوسه!
۳. کلوین (Kelvin)
این یکا بیشتر تو تحقیقات علمی و آزمایشگاهی استفاده میشه.
چرا این مقیاس دمایی کلوین نامگذاری شده؟
این مقیاس به افتخار «لرد کلوین» نامگذاری شده و از صفر مطلق شروع میشه؛ یعنی جایی که مولکولها دیگه هیچ حرکتی ندارن.
- صفر مطلق: ۰ کلوین (معادل ۲۷۳/۱۵- درجه سلسیوس)
کاربرد آزمایشگاهی مقیاس دمایی کلوین
تو ایران، این مقیاس معمولاً تو آزمایشگاههای دانشگاهی و تحقیقاتی استفاده میشه.
چرا داشتن مقیاسهای دمایی مختلف مهمه؟
هر مقیاس برای هدف خاصی طراحی شده.
- تو زندگی روزمره، سلسیوس بهترین گزینه است.
- تو سفر به آمریکا یا دیدن اخبار هواشناسی بینالمللی، باید با فارنهایت آشنا باشی.
- تو علوم پیشرفته و فیزیک نظری، کلوین حرف اول رو میزنه.
یه نگاه جالب به مقیاسهای دما در زندگی روزمره
۱. تنظیم کولر و بخاری
وقتی کولر گازی رو روی ۲۵ درجه تنظیم میکنی، یعنی داری از مقیاس سلسیوس استفاده میکنی تا هوای مطبوعی داشته باشی.
۲. آشپزی
فر گازی معمولاً با دمای سلسیوس کار میکنه. وقتی کیک میپزی و دما رو روی ۱۸۰ درجه تنظیم میکنی، این عدد بر اساس سلسیوسه.
۳. هواشناسی
اخبار هواشناسی ایران همیشه با مقیاس سلسیوس اعلام میشه، ولی اگه به سایتهای خارجی سر بزنی، ممکنه دما رو به فارنهایت هم ببینی.
چطور مقیاسهای دما رو بهتر یاد بگیریم؟
اگه میخوای این مفاهیم رو به صورت کامل و با کلی مثال جذاب یاد بگیری، پیشنهاد میکنم یکی از دورههای «آموزش فیزیک دهم ریاضی و فیزیک» یا «آموزش فیزیک دهم علوم تجربی» سایت فیزیکدان رو تهیه کنی.
تو این دورهها، با زبون ساده و کلی مثال کاربردی، مفاهیم سخت فیزیک رو مثل آب خوردن یاد میگیری و برای امتحاناتت آماده میشی.
جمعبندی
مقیاسهای دما فقط عددهای بیمعنی نیستن؛ این عددها بهت میگن چقدر گرمه یا سرده و تو زندگی روزمرهات کلی کاربرد دارن. پس اگه میخوای فیزیک رو اصولی یاد بگیری و ازش لذت ببری، حتماً سراغ منابع آموزشی مناسب برو.
منتظر دیدنت تو دورههای آموزشی فیزیکدان هستیم! 😉